เหนียนฮั่ว 年画 คือภาพวาดพื้นบ้านจีนที่ถือกำเนิดขึ้นพร้อมกับวิถีชีวิตและความเชื่อของชาวจีนมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะในเทศกาลตรุษจีน
ภาพเหนียนฮั่วมักถูกนำมาติดประดับตามประตู ผนัง หรือห้องโถงภายในบ้าน เพื่อเสริมสิริมงคล ขับไล่สิ่งอัปมงคล และต้อนรับความสุข ความมั่งคั่งในปีใหม่ จึงอาจกล่าวได้ว่าเหนียนฮั่วไม่ใช่เพียงงานศิลปะ แต่คือ “คำอวยพร” ที่ถ่ายทอดผ่านภาพ
ต้นกำเนิดของเหนียนฮั่วเชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องเทพประตูและการปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย
ในสมัยโบราณผู้คนเชื่อว่าการติดภาพเทพหรือสัญลักษณ์มงคลไว้หน้าบ้าน จะช่วยปกป้องครอบครัวจากภูตผีและภัยร้าย
ต่อมาเมื่อเทคนิคการพิมพ์แกะไม้พัฒนา เหนียนฮั่วจึงแพร่หลายสู่สามัญชน กลายเป็นศิลปะพื้นบ้านที่เข้าถึงได้ทุกครัวเรือน
เนื้อหาของภาพเหนียนฮั่วมักเต็มไปด้วยสัญลักษณ์มงคล เช่น
เด็กอ้วนท้วมอุ้มปลาหรือดอกบัว สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์และลูกหลานมากมาย
เทพเจ้าแห่งโชคลาภ (ไฉ่ซิง) แทนความร่ำรวย
ภาพคู่สามีภรรยาหรือครอบครัว แทนความกลมเกลียว สีสันที่ใช้มักสดใส โดยเฉพาะสีแดง สีทอง ซึ่งเป็นสีแห่งความโชคดี ความสุข และความเจริญรุ่งเรือง
ในเชิงศิลปะ เหนียนฮั่วสะท้อนภูมิปัญญาชาวบ้านอย่างชัดเจน ทั้งด้านการจัดองค์ประกอบ การใช้สี และการเล่าเรื่อง ภาพส่วนใหญ่มักเรียบง่าย เข้าใจง่าย แต่แฝงด้วยความหมายลึกซึ้ง สอดคล้องกับคติความเชื่อแบบจีนที่ใช้ “ภาพแทนคำ” เช่น
ปลาแทนคำว่า “เหลือกินเหลือใช้” (余) หรือทับทิมแทนความอุดมสมบูรณ์
แม้ในปัจจุบันรูปแบบการตกแต่งบ้านในช่วงตรุษจีนจะเปลี่ยนไปตามยุคสมัย แต่เหนียนฮั่วยังคงคุณค่าในฐานะมรดกทางวัฒนธรรม เป็นภาพสะท้อนชีวิต ความหวัง และอุดมคติของชาวจีนจากรุ่นสู่รุ่น
การคงอยู่ของเหนียนฮั่วจึงไม่เพียงเป็นการรักษางานศิลป์โบราณ หากยังเป็นการสืบทอดจิตวิญญาณแห่งการเริ่มต้นปีใหม่ด้วยความหวัง ความสุข และความเป็นมงคลอย่างแท้จริง
