สามสหายแห่งเหมันต์ ซุ่ยหันซานโหย่ว 岁寒三友 หมายถึง ต้นไม้สามชนิด ที่เป็นสัญลักษณ์แห่งในช่วงฤดูหนาวในวัฒนธรรมจีน ประกอบด้วย สน ไผ่ และเหมย โดยต้นไม้ทั้ง 3 ชนิด ได้รับการยกย่องในฐานะ ต้นไม้ผู้ไม่ยอมจำนนต่อโชคชะตา
ท่ามกลางฤดูหนาวที่โหดร้าย พืชพรรณอื่น ต่างเหี่ยวเฉาและร่วงโรย แต่ต้นไม้สามชนิดนี้ กลับเป็นต้นไม้ที่ยังคงยืนหยัดและเบ่งบาน อดทนต่อความหนาวเย็น เปรียบเสมือน สามสหายที่ร่วมกันยืนหยัด เพื่อรอคอยฤดูใบไม้ผลิที่จะมาถึง อีกทั้ง ต้นไม้ทั้ง 3 นี้ ยังหมายถึงความรักสามัคคี ไม่ทอดทิ้งกันในยามที่ยากลำบาก
ต้นสน 松 ความทะนงตนและความยั่งยืน ต้นสนเปรียบเสมือนพี่ใหญ่ในบรรดาสามสหาย ด้วยลักษณะที่เป็นไม้ยืนต้นเขียวขจีตลอดทั้งปี แม้ในยามที่หิมะตกหนักจนกิ่งก้านต้องรับน้ำหนักมหาศาล แต่มันก็ไม่หักโค่น ในทางวัฒนธรรม ต้นสนคือตัวแทนของ ความอายุยืน และ ความมั่นคง
แม้ว่าจะอยู่ในสภาพอากาศที่หนาวเย็น แต่ต้นสนยังยืนต้นท่ามกลางหิมะ ชาวจีนจึงยกย่องให้ต้นสนเป็นสัญลักษณ์แห่งการ การยืดหยัดไม่ยอมแพ้
ต้นไผ่ 竹 ความอ่อนน้อมที่ซ่อนความแกร่ง ต้นไผ่คือสัญลักษณ์ของ จวินจื่อ 君子 หรือ สุภาพบุรุษ ตามอุดมคติของชาวจีน
ลำต้นที่กลวงข้างในของต้นไผ่ สื่อถึงจิตใจที่ว่างเปล่าจากกิเลสและความเย่อหยิ่ง พร้อมที่จะเปิดรับความรู้ใหม่ๆ เสมอ ในขณะที่ข้อปล้องของไผ่สื่อถึง วินัยและขอบเขต
การจะเป็นคนที่ประสบความสำเร็จตามแบบแผนจีนคือต้องอ่อนนอก แข็งใน คือ ภายนอกดูสุภาพประนีประนอม แต่ภายในมีจุดยืนที่เด็ดเดี่ยวและมีระเบียบแบบแผนชัดเจน
จุดเด่นที่สุดของไผ่คือความยืดหยุ่น ในยามพายุพัดกระหน่ำ ไผ่จะลู่ไปตามลมแต่ไม่หัก และเมื่อพายุผ่านไปมันจะกลับมายืนตรงได้อย่างรวดเร็ว นี่คือบทเรียนเรื่องการปรับตัวและการรักษาเกียรติของตน โดยไม่ดื้อรั้นจนเกินไป
ในทางศิลปะ ไผ่เป็นหัวใจสำคัญของการฝึกพู่กันจีน เพราะเส้นสายของใบไผ่ต้องอาศัยสมาธิและการควบคุมน้ำหนักมือที่แม่นยำ สะท้อนถึงจิตใจที่สงบนิ่งแต่เด็ดขาด
ดอกเหมย 梅 ความหวังและการเกิดใหม่
ท่ามกลางความหนาวเหน็บที่รุนแรงที่สุด ในขณะที่พืชพรรณอื่นยอมจำนนต่อความหนาว แต่ดอกเหมย คือดอกไม้ชนิดแรกที่บานสะพรั่งในช่วงฤดูหนาว ไปจนถึง ในช่วงเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิ
ในทางปรัชญาจีนมองว่า ดอกเหมย คือ สัญลักษณ์แห่งจิตวิญญาณที่ทรงพลังที่สุดในแง่ของการมีชีวิตอยู่เพื่อรอคอยโอกาสและการเปลี่ยนผ่าน ดอกเหมย แสดงให้เห็นถึงความเข้มแข็ง อดทน และความอุตสาหะ
ดอกเหมยเป็นแรงบันดาลใจให้กับคนจีนในการต่อสู้ฝ่าฝันกับความยากลำบาก การมีความมุ่งมั่น และกล้าเผชิญกับอุปสรรคด้วยความเข้มแข็ง
ดอกเหมย คือ ตัวแทนแห่งความหวัง และพลังใจที่ผลักดันให้คนเราผ่านพ้นช่วงเวลาที่มืดมิดที่สุดของชีวิต
สามสหายแห่งเหมันต์ นั้น คือ ปรัชญาจีน ที่แสดงให้เห็นลักษณะเด่นที่ คนเราควรมี คือ
เราควรมี “ความหนักแน่นเหมือนต้นสน” เพื่อรักษาอุดมการณ์และคุณธรรม ของตน
เราควรมี “ความยืดหยุ่นเหมือนไผ่” เพื่อเรียนรู้ที่จะ อ่อนน้อม ถ่อมตน โดยไม่เสียหลักการ
และเราควรมี “ความหวังเหมือนดอกเหมย” ที่กล้าจะเปล่งประกายและมองหาโอกาสใหม่ ๆ ในวันที่มืดมิดที่สุด
ด้วยความหมายที่แฝงปรัชญาจีนดั่งกล่าว ทำให้เรามักเห็น สามสหายแห่งเหมันต์ ในผลงานศิลปะจีนในรูปแบบต่าง ๆ เช่น ภาพวาดพู่กันจีน เครื่องปั้นดินเผา งานแกะสลักไม้ เครื่องเรือน งานเย็บปักถักร้อย หรือแม้กระทั่งการใช้ต้นไม้ทั้งสามชนิดในงานสถาปัตยกรรมและการจัดสวน
อ่านเพิ่มเติม
